Điểm Tin Sức Khỏe: Giời Leo

Kết Nối Với "Bác Sĩ Của Bạn" Trên Báo Việt Tide

Giời Leo

 

Bác sĩ Nguyễn Trần Hoàng

(714) 531-7930

www.nguyentranhoang.com

Giời ăn hay giời leo, tiếng Anh gọi là shingles hoặc herpes zoster hoặc (đơn giản chỉ là) zoster, không phải là hiếm gặp. 

Theo thống kê, có khoảng 20 phần trăm của người Mỹ sẽ bị giời ăn một lần nào đó trong cuộc đời.

Giời, là một côn trùng giống giống như con rít to.  Có lẽ vì các tổn thương của shingles kéo dài thành đường giống như hình dạng của con giời nên người xưa (nghĩ (?) và) gọi bệnh này là giời leo hay chăng?  Thực ra bệnh giời leo không có ăn nhập gì với con (ông) giời này cả.

Nguyên nhân

Giời leo là hậu quả của việc tái hoạt (reactivation) của virus gây bệnh trái rạ (chicken pox), thường gặp khi ta còn nhỏ. 

Virus gây ra bệnh trái rạ là varicella zoster.  Một khi ta đã bị trái rạ, varicella zoster sẽ “nằm vùng” lại trong các mô thần kinh của cơ thể suốt đời. 

Giời leo (shingles) xảy ra khi varicella “tái xuất giang hồ” khi gặp “thời cơ”.  “Thời cơ" này thường là khi sức đề kháng của cơ thể bị yếu đi.  Do đó giời leo thường xảy ra ở người lớn tuổi và những người bị suy giảm miễn dịch, như các bệnh nhân SIDA, đang điều trị ung thư, trong lúc đang bị stress, vân vân.

Như vậy là virus gây ra giời leo không lây để gây giời leo ở người khác ngay lập tức.  Nếu một người chưa có sức đề kháng với virus bệnh trái rạ, nếu bị lây virus từ người đang bị giời leo, người đó sẽ bị trái rạ vào lúc đó.  Giời leo chỉ có thể xảy ra rất lâu sau đó khi virus này tái hoạt.

Triệu chứng và tiến triển của bệnh

Không ít người lẫn lộn giữa giời leo và bệnh cũng nổi mụn nước ở vùng xung quanh miệng do virus Herpes simplex loại một gây ra.  Hai bệnh này bề ngoài đôi khi có thể nhìn hơi giống nhau nhưng nguyên nhân hoàn toàn khác nhau. Herpes simplex cũng thường ít gây đau đớn hơn bị giời leo.

Vì varicella “nằm vùng” ở các mô thần kinh, khi chúng “quậy” lên, đầu tiên bệnh nhân sẽ có các cảm giác đau như kiểu đau thần kinh, tức là tê tê, nóng nóng, rần rần, buốt như điện giựt ở vùng chi phối của nhánh thần kinh đó.  Sau khoảng ba ngày mới phát ra các ban đỏ và mụn nước, mụn nước có khi to bằng cả bàn tay. Vùng bị nổi đỏ và mụn nước rất đau đớn, có khi quần áo đụng vào cũng chịu không nổi. 

Ngay cả dù không điều trị, thường mụn nước cũng sẽ tự vỡ, khô mài trong vòng khoảng hai đến bảy ngày.  Mài thường tróc hẳn trong vòng một tháng. Tùy theo mụn nước lớn hay nhỏ và cách giữ vệ sinh, có thể không để lại sẹo, hoặc để lại sẹo lớn hay nhỏ. 

Giời leo thường đi kèm với mệt mỏi, sốt nhẹ và ê ẩm mình mẩy, như trong các trường hợp nhiễm virus khác.

Biến chứng

Sau khi vết thương tróc mài, bệnh nhân có thể vẫn còn đau. 

Khoảng 10 phần trăm bệnh nhân sẽ phải chịu đựng các cơn đau kéo dài, sau khi sang thương của bệnh giời leo đã lành, gọi là post herpetic neuralgia.  Các cơn đau “hậu giời leo” này có thể kéo dài nhiều tháng, đôi khi có thể nhiều năm, thường gặp hơn ở người lớn tuổi, và có thể hạn chế được bằng cách trị liệu giời leo bằng thuốc chống virus sớm và thích hợp.

Ngoài ra, một số biến chứng có thể xảy ra làm mù mắt, điếc, liệt mặt nếu virus tấn công vào các vùng thần kinh này.  Do đó, nếu thấy giời leo lan đến gần mắt, vào tai, nên đến bác sĩ chuyên khoa càng sớm càng tốt.

Có "truyền thuyết" cho rằng khi nào giởi bò hết một vòng của cơ thể thì đó là lúc mà số của bệnh nhân đã tận (tức là đến lúc đi "thăm ông bà").  Thật ra, vì virus varicella thường chỉ tấn công vào một nhánh thần kinh nên thường bệnh nhân chỉ bị các tổn thương nói trên ở một bên của cơ thể, theo vùng thần kinh bị ảnh hưởng.  Các trường hợp “chạy giáp vòng” rất hiếm gặp.  Nếu có thì chắc là sức đề kháng đã quá yếu khiến cho virus có thể “nhất loạt nổi dậy” khắp nơi, và nếu bệnh nhân chết thì là vì cơ thể đã kiệt và/do sức đề kháng đã không còn nữa, chứ không phải vì giời leo là chính.

Nhắc lại về những ai cần chích ngừa giời leo

Theo khuyến cáo của Hội Đồng Cố Vấn Về Chủng Ngừa của Hoa Kỳ (ACIP), một liều duy nhất của thuốc chủng ngừa giời leo được khuyến cáo cho những người từ 60 tuổi trở lên, dù là trước đây người đó đã từng bị giời leo hay chưa.

Còn theo hãng Merck, là hãng sản xuất thuốc ngừa giời leo này, thuốc ngừa này có thể được dùng ở người từ 50 đến 59 tuổi, vì nghiên cứu gần đây của họ cho thấy ở lứa tuổi này, tỉ lệ phòng bệnh giời leo của thuốc lên đến gần 70 phần trăm.  Điều này đã được FDA chuẩn thuận từ năm 2011.

Những người với các tình trạng đau yếu mạn tính cũng có thể chủng ngừa thuốc này, trừ khi có chống chỉ định hay những tình trạng cần phải thận trọng khi chích ngừa thuốc này.

Các chống chỉ định (tức là các tình trạng khiến cho việc chích thuốc này có thể gây ra nguy hiểm cho bệnh nhân, do đó, họ không nên dùng thuốc này) bao gồm:  những người đã từng bị dị ứng với các thành phần của thuốc này hoặc chất gelatin, đã từng bị sốc thuốc (anaphylactic/anaphylactoid reaction) với neomycin, bị ung thư máu (leukemia hoặc lymphoma), bị suy giảm miễn dịch, ví dụ như bị nhiễm HIV, đang bị lao mà chưa điều trị, có bầu hoặc dự định có bầu trong vòng 3 tháng.

Cần thận trọng khi chích nếu đang bị các bệnh cấp tính và đang sốt.

Bác sĩ Nguyễn Trần Hoàng

www.nguyentranhoang.com

714-531-7930

 

Các bài viết khác

Kết Nối Với "Bác Sĩ Của Bạn" Trên Báo Việt Tide

Điểm Tin Sức Khỏe: Rubella

15 June, 2018

Mặc Áo Mưa

21 June, 2018
Kết Nối Với "Bác Sĩ Của Bạn" Trên Báo Việt Tide

Điểm Tin Sức Khỏe: Rubella (tiếp theo)

22 June, 2018
Kết Nối Với "Bác Sĩ Của Bạn" Trên Báo Việt Tide

Điểm Tin Sức Khỏe: Ung Thư Cổ Tử Cung

29 June, 2018