Điểm Tin Sức Khỏe: Quai Bị

Kết Nối Với "Bác Sĩ Của Bạn" Trên Báo Việt Tide

Quai Bị

 

Bác sĩ Nguyễn Trần Hoàng

(714) 531-7930

www.nguyentranhoang.com

Quai bị là tình trạng xảy ra do bị nhiễm virus quai bị (tiếng Mỹ gọi là mumps).  Virus quai bị lây qua ho, ách xì, và nước bọt, cũng như việc tiếp xúc với những nơi,vật (nắm cửa, đồ chơi, giấy lau mũi, dùng chung ly nước chưa rửa sau khi dùng của người bệnh, remote control...) bị nhiễm virus.

Một khi virus quai bị đi vào cơ thể, chúng có thể vào máu, và đi đến các cơ quan, bộ phận khác nhau của cơ thể như:

  • Các tuyến nước bọt:  Virus quai bị gây ra sưng đau tuyến nước bọt carotid và các tuyến nước bọt khác nằm dưới hàm và lưởi
  • Tinh hoàn:  Virus quai bị có thể làm sưng, đau, đau khi sờ đến (tenderness) và đôi khi có thể làm teo tinh hoàn sau này.  Dù là hiếm gặp, hiếm họa, quai bị có thể dẫn đến biến chứng vô sinh
  • Buồng trứng, nếu bị ảnh hưởng, có thể làm đau bụng dưới, nhưng quai bị không gây ra vô sinh ở phụ nữ
  • Tụy tạng (pancreas-còn gọi là lá mía), nếu bị viêm, sẽ gây ra triệu chứng chính là đau bụng
  • Hệ thống thần kinh trung ương, nếu bị ảnh hưởng, có thể gây ra viêm màng não, viêm não.  Dù rất hiếm gặp, nếu bị ảnh hưởng ở hệ thống thần kinh trung ương, các biến chứng có thể là điếc, liệt, kinh phong (seizures), ứ nước trong não (hydrocephalus)

Hiếm hoi hơn, virus quai bị có thể ảnh hưởng các phần khác của cơ thể như khớp, tuyến giáp trạng (thyroid gland), hoặc phổi.

Phụ nữ đang có thai nếu bị nhiễm quai bị, có nguy cơ cao hơn bị thai chết trong tử cung, xẩy thai, nếu đang trong ba tháng đầu của thai kỳ.  Tuy nhiên, nhiễm quai bị không hầu như không làm tăng nguy cơ bị các dị tật bẩm sinh.

Một người bị quai bị có thể lan truyền bịnh trong thời kỳ từ 48 tiếng đồng hồ trước khi đến 6 đến 9 ngày sau khi triệu chứng xuất hiện.

Trước khi có thuốc chủng (khoảng cuối thập niên 1960s), mỗi năm có khoảng 190,000 trường hợp quai bị xảy ra ở Mỹ.  Hiện nay, nhờ thuốc ngừa, tỉ lệ đã giảm hơn 99 phần trăm, chỉ còn có khoảng một phần triệu người Mỹ bị nhiễm quai bị mỗi năm.

Các triệu chứng của quai bị

Trong khoảng 15 đến 20 phần trăm các bệnh nhân, quai bị không gây ra triệu chứng gì cả.  Nếu có các triệu chứng, chúng thường xảy ra 14 đến 18 ngày sau khi bị lây lan từ một người đang bị quai bị.

Các triệu chứng thường bao gồm sốt nóng, nhức đầu, đau họng, rêm mình rêm mẩy, chán ăn và mệt mỏi (như hầu hết các trường hợp bị nhiễm virus -mà thường gặp nhất là cảm).  Bên cạnh đó, virus quai bị gây ra đau và sưng phía trước của dái tai, do viêm tuyến nước bọt (có tên là) parotid.  Vì đau sưng tuyến nước bọt này, việc nhai, nuốt trở nên rất khó khăn, khiến cho bệnh nhân càng không muốn ăn.

Đôi khi (nghĩa là không thường gặp), đàn ông và các em trai bị quai bị, có thể bị đau và sưng một hay hai tinh hoàn.

Ở phụ nữ, thỉnh thoảng, cũng có thể bị đau bụng dưới vì buồng trứng bị ảnh hưởng.

Hiếm khi hơn nữa, và thường xảy ra hơn ở người lớn, các biến chứng khác có thể xảy ra, dẫn đến:

  • Đau bụng trên, do bị viêm tụy tạng (pancreas-còn gọi là "lá mía")
  • Nhức đầu, cứng cổ, lơ mơ, do bị viêm màng não bởi virus quai bị
  • Sốt cao, hôn mê, do bị viêm não (xảy ra dưới một phần ngàn các trường hợp)

Chẩn đoán quai bị

Bác sĩ sẽ cần thăm khám, và đôi khi làm một số xét nghiệm nếu cần khẳng định chẩn đoán.

Bác sĩ sẽ thăm hỏi xem ta có triệu chứng như thế nào, có tiếp xúc với người bệnh quai bị ở nhà, chỗ làm, trường học... hay không, có các triệu chứng gì của các biến chứng có thể xảy ra như kể trên hay không.  Đã có được chủng ngừa quai bị đầy đủ hay chưa.

Trong phần khám, bác sĩ sẽ khám toàn thân, đầu tiên là ở tuyến nước bọt carotid, và sau đó toàn cơ thể để xem có biến chứng gì như đã nêu trên.

Nếu tuyến nước bọt carotid (bên dưới mang tai) hai bên bị sưng, đau ít nhất là hai ngày, và nếu ta có tiếp xúc với bệnh nhân quai bị, bác sĩ sẽ nghĩ nhiều đến chẩn đoán quai bị.

Nếu triệu chứng không rõ ràng, nhưng có dấu hiệu để nghi ngờ quai bị, thử kháng thể với virus quai bị trong máu, hoặc/ và tìm virus quai bị trong nước tiểu, nước bọt hoặc dịch não tủy, có thể giúp khẳng định chẩn đoán.

Bệnh thường kéo dài khoảng mười ngày rồi hồi phục hoàn toàn.  Khi hồi phục, cơ thể ta sẽ có sức đề kháng với bệnh suốt đời.

Cách chữa trị quai bị

Nếu bệnh nhân nói chung vẫn mạnh khỏe, thường chỉ cần nâng đở sức khỏe và giúp giảm các triệu chứng như:

  • Dùng acetaminophen (Tylenol) để chữa đau và sốt
  • Chườm mát hay ấm để giảm đau sưng tuyến nước bọt
  • Cho ăn thức ăn nhẹ để giảm bớt sự khó chịu của bệnh nhân khi phải nhai.  Tránh trái cây chua, nước uống chua làm kích thích tuyến nước bọt, làm cho đau đớn thêm nặng
  • Chườm mát và nâng đở tinh hoàn nếu bị đau sưng

Không nên dùng aspirin ở trẻ em bị quai bị để giảm nguy cơ bị hội chứng Reye (Reye's syndrome), có thể dẫn đến tổn thương não trầm trọng.  Hội chứng này có thể xảy ra ở trẻ em bị nhiễm virus (không chỉ là quai bị) mà được chữa trị với thuốc aspirin.

Khi bị quai bị, nên gặp bác sĩ sớm để có chẩn đoán chính xác và điều trị thích hợp, cho dù là ta đã có chích ngừa quai bị.  Nếu quai bị xảy ra ở sở làm hay trường học, cũng cần gọi bác sĩ để tìm xem ta đã có sức đề kháng với bệnh hay chưa.

Nếu dự tính có thai, ta nên kiểm tra để biết chắc là mình đã có sức đề kháng hoặc được chủng ngừa quai bị nếu cần.

Trong đại đa số các trường hợp, bệnh nhân bị quai bị thường hồi phục hoàn toàn, và sau đó có sức đề kháng với quai bị suốt đời.  Ở đàn ông, tỉ lệ bị biến chứng vô sinh thường rất thấp, và chỉ xảy ra khi bệnh nhân bị ảnh hưởng cả hai tinh hoàn.

Thân mến,

Bác sĩ Nguyễn Trần Hoàng

www.nguyentranhoang.com

714-531-7930

 

Các bài viết khác

Kết Nối Với "Bác Sĩ Của Bạn" Trên Báo Việt Tide

Điểm Tin Sức Khỏe: Quai Bị (tiếp theo)

01 June, 2018

Tình và tuổi

07 June, 2018
Kết Nối Với "Bác Sĩ Của Bạn" Trên Báo Việt Tide

Điểm Tin Sức Khỏe: Giời Leo

08 June, 2018
Kết Nối Với "Bác Sĩ Của Bạn" Trên Báo Việt Tide

Điểm Tin Sức Khỏe: Rubella

15 June, 2018

Mặc Áo Mưa

21 June, 2018